Boek: Door merg en been

Sinds april dit jaar (2026) hebben we in de bibliotheek van Archief Eemland het boek: “Door merg en been: Overzicht van archeologische artefacten gemaakt van harde dierlijke materialen, opgegraven en gevonden in Amersfoort en omgeving.”

Het betreft een catalogus van alle artefacten van harde dierlijke grondstoffen die tot het schrijven ervan zijn opgegraven door het Centrum voor Archeologie in en om Amersfoort. Een artefact is een voorwerp in de archeologie dat door de mens is gemaakt, bewerkt of gebruikt, meestal komen we ze tegen bij opgravingen.

De objecten zijn ingedeeld in de soorten waar ze voor gebruikt worden. Deze soorten en de namen van de hoofdstukken zijn:

-          Halffabricaten en productieafval

-          Sport, spel en vermaak

-          Kledij en sieraden

-          Eet- en keukengerei

-          Persoonlijke verzorging

-          Gereedschap en ambacht

-          Andere voorwerpen

Voorbeelden van opgegraven objecten zijn: dobbelstenen, knopen, mesheften, kammen, priemen en paternosterkralen. Daarnaast zijn ook halffabricaten gevonden. Een halffabricaat is een voorwerp, dat al gedeeltelijk bewerkt is, maar nog verder afgewerkt moet worden.

De gevonden dobbelstenen laten zien dat er op de vindplaats werd gedobbeld. Knopen behoren tot de meest voorkomende kledingaccessoires uit deze periode. De mesheften geven inzicht in de gebruiksvoorwerpen van de bewoners. Er zijn kammen in verschillende soorten en formaten gevonden, wat wijst op uiteenlopende toepassingen.

Het CAR (Centrum voor Archeologie) heeft zes priemen aangetroffen. Eén van deze priemen kan mogelijk een vierkante naald zijn, maar het uiteinde waar het oog zou hebben gezeten is afgebroken.

In de categorie “andere voorwerpen” zijn er onder andere paternosterkralen gevonden, ook wel gebedskralen genoemd en kunnen onderdeel zijn van een rozenkrans. De naam “paternoster” komt van de Latijnse benaming van het gebed “Onze Vader”. Vooral in de Middeleeuwen werd dat zo genoemd.

De dierlijke materialen die zijn gebruikt bij het maken van de producten uit deze catalogus zijn: bot, gewei, hoorn, ivoor en parelmoer. Bot is een materiaal dat veel voorkwam.

Achter in het boek staat een woordenlijst, de bronnen, een overzicht van de afbeeldingen en een datalijst.

Nieuwsgierig naar nog meer bijzondere vondsten? Kom dan het boek bij Archief Eemland bekijken. Het staat in onze bibliotheek onder plaatsingscode 6979.