Amersfoort bierstad: kwaliteit door de eeuwen heen
Sinds juni dit jaar (2026) hebben we in de bibliotheek van Archief Eemland het boek: Amersfoort bierstad: kwaliteit door de eeuwen heen. Het is geschreven door Onno Kleefkens.
Als mensen zoeken naar de sporen van de biercultuur in Amersfoort, zijn er nog plekken te vinden waar dit verleden doorklinkt. Bijvoorbeeld het oude stationsgebouw aan het Smallepad, ontworpen door Nicolaas J. Kamperdijk. “Het station was ooit een belangrijke reden voor de komst van de Amersfoortsche Beijersch-Bierbrouwerij.” En op het Kleine Spui is nu de huidige stadsbrouwerij De Drie Ringen gevestigd, ook een van de sporen van de biercultuur. Deze brouwerij werd opgericht om de oude biertraditie van Amersfoort nieuw leven in te blazen. Want ook honderden jaren geleden heeft deze brouwerij bestaan, alleen toen aan de Kortegracht, hoek Drieringensteeg.
In de Middeleeuwen was het zware bier voor de rijken. Licht bier drinken was een teken van armoede. Geschiedkundigen schreven tot nu toe dat er destijds vooral licht bier werd gedronken, als alternatief voor het vuile water. Maar dat blijkt niet te kloppen. Het water in Amersfoort was schoon. Amersfoorters dronken gewoon graag bier. Amersfoort was geschikt voor het brouwen van bier doordat bijvoorbeeld haver aanwezig was. Een groot deel van het Eemland en de Gelderse Vallei was namelijk geschikt gemaakt voor landbouw.
Van de veertiende tot zestiende eeuw kende het brouwen van bier een bloei, maar vanaf de vijftiende eeuw kwamen de brouwers steeds meer onder druk te staan door concurrentie, veranderend gebruik, economische tegenslagen en de opkomst van nieuwe dranken. Er werd vaak verteld dat De Kroon en andere grote brouwerijen in Amersfoort welputten (kwelwater) gebruikten, maar daar is door archeologen geen enkele aanwijzing voor gevonden. Met de neergang van de brouwerijen kwam er een einde aan het bierbrouwersgilde Sint-Joris. Bij het 700-jarig bestaan van de stad in 1959 werd het gilde nieuw leven ingeblazen.
In 1872 is NV De Amersfoortsche Beijersch-Bierbrouwerij gestart. Dit bedrijf kreeg later de naam Phoenix Brouwerij. Phoenix kwam met een reeks vernieuwingen, zoals: het gebruik van de kroonkurk, Malto: het eerste alcoholvrije bier en het eerste bier in blik. Phoenix maakte gebruik van een nieuwe kans. Dranken met een kleine hoeveelheid alcohol mochten bij kruideniers, sigarenboeren en groentewinkels worden verkocht. Dat zorgde voor 25.000 verkooppunten! Phoenix werd uiteindelijk onderdeel van een grotere organisatie, Oranjeboom, dat werd overgenomen door Allied Breweries. Dit bedrijf wilde alleen nog bierbrouwerijen op grote schaal, waarna Phoenix ophield te bestaan in 1970. Concurrentie was ook een reden dat Phoenix stopte.
Er waren verschillende cafés in Amersfoort die speciaalbier schonken. Later werden nieuwe brouwerijen geopend, De Drie Ringen (1989) en Bierbrouwerij De Eem (2006). Eind 2005 stond de teller op 55 brouwerijen. Begin november 2018 opende het pand van Rock City Brewing. Andere brouwerijen van latere tijd: Brouwerij ’t Mirakel, Brouwerij De Rode Hoed, Brouwerij Oerbron, Louis Loyal, Brouwerij Katuin, Kwartierbier, Vat. No.13 en Vat’33 Brewing.
Benieuwd geworden naar dit veelomvattende boek? Kom het eens bij Archief Eemland bekijken. Het boek heeft plaatsingscode 6989.
