Logo - Archief Eemland

Zoeken door alles

Onderzoeksgids Oud-Rechterlijke Archieven

In oud-rechterlijke archieven vindt u documenten van steden en dorpen van vóór 1811 op het gebied van rechtspraak en transporten van onroerend goed, akten van hypotheek, testamenten, boedelinventarissen en akten van huwelijksaangifte. 

Rechtspraak
Vóór 1811 werd er in de steden en dorpen zelf recht gesproken. Van ieder dorp en iedere stad is het archief van deze rechtbanken bewaard gebleven. In de dorpen werd alleen recht gesproken in civiele zaken. Deze zaken gingen bijvoorbeeld over ruzies over of de afvoer van het regenwater van het dak op het erf van de buren mocht uitkomen. In de steden werd daarnaast ook recht gesproken over criminele zaken, zoals diefstal en moord.

Zowel in de dorpen als de steden was er ook de vrijwillige rechtspraak. De stukken die hieronder thuishoren gaan bijvoorbeeld over transporten van onroerend goed, akten van hypotheek, testamenten, boedelinventarissen en akten van huwelijksaangifte. Na 1811 werden deze zaken alleen nog door notarissen behandeld. Vóór 1811 was hierin geen duidelijke scheiding. Daarbij kwam dat notarissen over het algemeen alleen in de steden zetelden. Voor dorpelingen was het dus eenvoudiger om bij het dorpsbestuur hun overeenkomsten af te sluiten.

Wat is er aanwezig bij Archief Eemland?
De documenten in de rechterlijke archieven heten protocollen en zijn in chronologische volgorde verzameld in banden. Dit maakt deze stukken moeilijk toegankelijk. Momenteel wordt gewerkt aan een index op de transportakten in het stadsgerecht van Amersfoort. Deze index staat op de website en wordt voortdurend aangevuld. Ook van enkele dorpsarchieven zijn ondertussen indexen gepubliceerd. Deze zijn op onze website te vinden onder dorpsgerechten.

Bij Archief Eemland zijn de volgende rechterlijke archieven te raadplegen:

Naam gemeente Archieftoegang Naam Gerecht Datering
Amersfoort 0012 Stadsgerecht Amersfoort 1435-1811
Hoogland 0067 Gerecht Hoogland 1605-1814
  0068 Gerecht Isselt 1617-1811
  0069 Gerecht Duist, de Haar en Zevenhuizen 1622-1810
  0070 Gerecht Emmeklaar 1714-1794
Baarn 0441 Gerecht Baarn 1677-1811
  0442 Gerecht de Vuursche 1750-1811
Eemnes 1011 Gerecht Eemnes 1657-1811
Leusden 0601 Gerecht Asschat 1709-1811
  0602 Gerecht Leusden, Leusbroek, Hamersveld, Snorrenhoef en Donkelaar 1536-1811
  0603 Gerecht Stoutenburg 1625-1811
Woudenberg 0501 Gerecht Geerestein 1719-1811
  0502 Gerecht Woudenberg 1665-1811
Renswoude 0301 Gerecht Renswoude en Emminkhuizen 1634-1811