Logo - Archief Eemland

Zoeken door alles

Onderzoeksgids Notariële Archieven

Notarissen en hun archieven
Notarissen zijn functionarissen met de bevoegdheid officiële akten op de stellen. Al sinds de middeleeuwen worden zij door hogere overheden aangesteld. In de Republiek der Verenigde Nederlanden (eind zestiende eeuw tot 1795) verschilden de regels voor notarissen per gewest, maar vanaf 1811 gelden er nationale wettelijke regelingen. Notariële archieven ouder dan 75 jaar zijn te vinden in een gemeente-, streek- of rijksarchief. In de rijksarchieven worden archieven van notarissen bewaard uit standplaatsen die niet onder een gemeente- of streekarchief vallen. Notariële archieven jonger dan 75 jaar worden bewaard bij rechtbanken of bij de notaris zelf. Archief Eemland beschikt over notariële archieven vanaf ongeveer 1600, afkomstig uit de regio Eemland.

Wat maakt notariële archieven interessant?
Het notarieel archief biedt de mogelijkheid om het levensverhaal van een persoon of de geschiedenis van een familie met allerlei bijzonderheden aan te vullen, waardoor personen uit het verleden weer tot leven worden gebracht. Zo kunt u bijvoorbeeld via boedelinventarissen het interieur van iemands huis en de levensstijl reconstrueren. De meest voorkomende akten zijn testamenten, transport of overdracht van onroerend goed, schuldbekentenissen onder hypotheek, schenkingen, huwelijksvoorwaarden, boedelinventarissen en –scheidingen, publieke veiling. Akten van verkoop van onroerend goed, hypothecatie etc. van voor 1811 zijn ook te vinden in de zogenoemde oud-rechterlijke archieven van de verschillende gemeentes. Zie hiervoor de Onderzoeksgids oud-rechterlijke archieven 

Notariële archieven bij Archief Eemland 

 Plaats  Periode  Archieftoegang
 Amersfoort  1604-1925   0083
 Baarn  1800-1925   0443
 Eemnes  1638-1797  1012
 Leusden  1803-1842  0604
 Soest  1641-1925  0913
 Woudenberg  1719-1925  0503

Alle notariële archieven zijn te doorzoeken via de repertoria die de notarissen zelf bijhielden. Deze zijn echter chronologisch geordend per notaris. Van de notariële archieven uit Amersfoort is daarom begonnen met het maken van een uitgebreidere index, om het archief beter doorzoekbaar te maken. Deze index kan geraadpleegd worden via onze website onder het kopje notariële archieven. De index wordt voortdurend aangevuld. Let erop dat de openbaarheid van testamenten en codicillen beperkt is voor stukken jonger dan 94 jaar. Van de plaatsen Bunschoten en Renswoude zijn geen notariële archieven aanwezig in Archief Eemland en in het Utrechts Archief. De notariële archieven van Soest zijn bij ons ter inzage.

Tip
Als u de naam van de notaris niet kent, kunt u daar toch achter komen via:

  • Het Centraal Testamentenregister 
    Alle testamenten worden sinds 1890 centraal geregistreerd. Sinds die tijd is het mogelijk om te achterhalen bij welke notaris iemand een testament heeft laten opstellen. Het CTR is een database waarin wordt bijgehouden wie, wanneer en bij welke notaris een testament heeft laten (op)maken. Het ministerie van Justitie is verantwoordelijk voor het Centraal Testamentenregister. Sinds 1 januari 2007 heeft de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie het beheer overgenomen. Zie: www.centraaltestamentenregister.nl.
  • De Memories van Successie 
    Sinds het begin van de 19e eeuw moet in Nederland belasting betaald worden over een erfenis. Deze belasting heet successierecht. In de memories van successie wordt beschreven waaruit de erfenis bestaat, wat de waarde ervan is en wie de erfgenamen zijn. De memories die tussen 1817 en 1927 zijn opgemaakt worden in de rijksarchieven bewaard, voor de regio Eemland in Het Utrechts Archief.
  • Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB)
    Heeft u vragen over recentere notarisarchieven? Neem dan contact op met de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. Zij hebben wellicht meer informatie over bijvoorbeeld over de verblijfplaats van archieven jonger dan 75 jaar, eventuele mogelijkheden voor inzage van een notariële akte jonger dan 75 jaar.

Literatuur
Voor een opgave van notarissen van wie archieven bewaard zijn gebleven zie:

  • F.L. Hartong, Register der protocollen van notarissen in Nederland; samengesteld in opdracht van de Broederschap der Notarissen in Nederland van plm. 1550 tot heden, Rotterdam, 1916. (niet aanwezig in Bibliotheek Archief Eemland)
  • J.E. Kasdorp, Protocollenregister, register van de protocollen der notarissen die in de periode 1916-1993 in Nederland in functie waren, Amsterdam, 1993.
  • Fl. Gehlen, Notariële akten uit de 17e en 18e eeuw. Handleiding voor gebruikers, Zutphen, 1986.
  • Onroerend goed: opstellen geschreven ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de broederschap der notarissen in Nederland

Woordenlijst

  • Admitteren toegang verlenen bijvoorbeeld tot de uitoefening van een ambt.
  • Akte rechtsgeldig bewijs van het daarin vermelde.
  • Attestatie schriftelijke verklaring die als getuigenis moet dienen.
  • Boedelscheiding verdeling van de boedel onder erfgenamen.
  • Codicil onderhandse uiterste wilsbeschikking over een beperkt aantal zaken.
  • Comparant iemand die voor de notaris of rechter verschijnt.
  • Compareren verschijnen voor notaris of rechter.
  • Concept ontwerp van een geschrift, bijvoorbeeld van een testament.
  • Decreet verordening.
  • Delibereren beraadslagen, overleggen.
  • Disponeren beschikken, regelen.
  • Donaties inter vivos giften onder de levenden.
  • Jaar en dag wettige termijn van bezit, verjaringstermijn.
  • Kadaster de dienst van het Kadaster en de Openbare Registers (KADOR) zorgt voor de registratie van onroerend goed en alle wijzigingen die zich daarin voordoen.
  • Kusting rente op onroerend goed, hypotheek.
  • Memorie van successie door erfgenamen gedane aangifte van de nalatenschap.
  • Minuut goedgekeurde en vastgesteld concept van een akte.
  • Naasting recht van de naaste bloedverwanten van de verkoper om in het recht van koper te treden.
  • Nakoop recht van naasting.
  • Opdracht overdracht, transport van onroerende zaken.
  • Persisteren doorgaan met, volhouden, handhaven, volharden.
  • Proces-verbaal woordelijk verslag van een handeling.
  • Procuratie volmacht om namens een ander op te treden.
  • Rekest tot de overheid gericht verzoekschrift.
  • Rekestrant iemand die een verzoekschrift heeft ingediend.
  • Renuncieeren afstand doen.
  • Requirant eiser, lastgever.
  • Requisitie eis, vordering.
  • Seclusie uitsluiting.
  • Solemneel plechtig, zeer feestelijk.
  • Transport overdracht van de eigendom van een onroerend goed.