Logo - Archief Eemland

Zoeken door alles

Onderzoeksgids notariele archieven

 

Wat zijn notariele archieven?

Notarissen zijn functionarissen met de bevoegdheid officiële akten op te stellen. Al sinds de middeleeuwen worden zij door hogere overheden aangesteld. In de Republiek der Verenigde Nederlanden (eind zestiende eeuw tot 1795) verschilden de regels voor notaisssen per gewest, maar vanaf 1811 gelden nationale regeleningen.

Voor wie zijn notariële archieven interessant?

Notariële akten zijn allereerst van belang uit juridisch oogpunt, omdat daarin de rechten en plichten van partijen vastgelegd worden.
Notariële archieven bevatten ook belangrijke informatie voor:

  • (Kunst)historici en genealogen, omdat het levensverhaal van een persoon of de geschiedenis van een familie met allerlei bijzonderheden aangevuld kan worden. Zo kunt u bijvoorbeeld via boedelinventarissen het interieur van iemands huis en de levensstijl reconstrueren.
  • Huizenonderzoekers kunnen met behulp van deze archieven hun inzicht in het eigendom van onroerend goed vergroten.

Verschillende soorten notariële akten

De meest voorkomende akten zijn testamenten en akten betreffende:

  • transport of overdracht van onroerend goed,
  • schuldbekentenis,
  • hypotheek,
  • schenking,
  • huwelijkse voorwaarden,
  • boedelinventarissen en –scheidingen en
  • openbare verkopingen.

Akten van verkoop van onroerend goed, hypothecatie etc. van voor 1811 zijn ook te vinden in de zogenoemde oud-rechterlijke archieven van de verschillende gemeentes. Zie hiervoor de Onderzoeksgids oud-rechterlijke archieven

Welke gegevens bevinden zich in notariële akten?

In de notariële akten vindt u gegevens over:

  • personen, vaak met beroep, woonplaats, adres en huisnaam;
  • huizen en andere onroerende zaken;
  • bezittingen van personen (bijv. in boedelinventarissen, met beschrijvingen van objecten zoals schilderijen en meubels);
  • delicten, rituelen en gebruiken (bijv. in getuigenverklaringen);
  • de economische waarde van goederen en diensten in een bepaalde tijd.

Waar vind ik notarieel archief?

Notariële archieven ouder dan 75 jaar zijn te vinden in een gemeente-, streek- of rijksarchief. In de rijksarchieven worden archieven van notarissen bewaard uit standplaatsen die niet onder een gemeente- of streekarchief vallen.

Notariële archieven jonger dan 75 jaar worden in principe bewaard bij rechtbanken of bij de (opvolgende) notaris zelf. In de regio Amersfoort geldt dat voor de notariële archieven na 1935. Voor informatie hierover kunt u terecht bij de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB).
Als een notaris stopt met zijn praktijk, worden alle akten overgedragen aan een opvolger. Deze laatste kan gevonden worden in het zogenaamde opvolgersregister op de website van de KNB.

Het Kadaster

Met de invoering van het burgerlijk wetboek in 1838 werd de inschrijving van akten betreffende onroerende goederen bij het Kadaster verplicht. Daardoor kunnen afschriften van bijvoorbeeld koopakten bij het Kadaster - tegen betaling -verkregen worden. Zie daarvoor www.kadaster.nl. Dit is de snelste manier om een notariële akte te verkrijgen, wanneer de notaris niet bekend is maar de locatie van het onroerend goed wél.

Notarieel archief bij Archief Eemland

Archief Eemland beschikt over notariële archieven van 1604 tot 1935 (testamenten tot 1916, zie hieronder), afkomstig uit de regio Eemland. In deze archieven bevinden zich de originele akten.

Plaats

 


Periode
 
 
Toegangscode
 
Amersfoort   1604 - 1935    0083 en 0717
Baarn 1800 - 1935  0443 en 0718
Eemnes 1638 - 1797  1012
Leusden 1803 - 1842  0604
Soest 1641 - 1935  0913 en 0719
Woudenberg        1719 - 1935  

N.B. Aan de betrokken partij(en) werd altijd een afschrift van de akte als bewijs meegegeven. Daardoor kunnen de archieven van andere archiefvormers ook afschriften (minuten) van notariële akten bevatten.

Eemnes, Leusden en Renswoude

Eemnes na 1797 en Leusden na 1842 ontbreken omdat er in latere jaren in deze plaatsen geen notarissen waren (in Leusden is vanaf 1978 weer een notaris).
Renswoude heeft nooit een lokale notaris gekend. Dit betekent dat notarissen in aangrenzende gemeenten werden geconsulteerd. In de 19e en 20e eeuw waren dit vooral Amerongen, maar ook Veenendaal, Woudenberg, Scherpenzeel, Barneveld en Lunteren (gemeente Ede). 
In vroeger eeuwen werden de akten van inwoners van Renswoude verleden voor het plaatselijke gerecht (schout en schepenen) en voor notarissen in Veenendaal, Amersfoort en Utrecht. Bron: E. Wolleswinkel, Historische Vereniging 'Oud-Renswoude'.

Testamenten

Door de vernieuwing van de Wet op het notarisambt in 1999 zijn testamenten pas na 100 jaar openbaar. Als gevolg hiervan zijn alle testamenten na 1916 uit de series overgebrachte akten verwijderd en worden tot het tijdstip van overbrenging naar een openbare archiefbewaarplaats bewaard bij rechtbanken of bij de notaris zelf. Dit betekent dat bij Archief Eemland alleen testamenten van voor 1916 te vinden zijn.

Hoe zijn de notariële archieven geordend?

Notariële archieven zijn geordend per notaris, waarbij een chronologische volgorde van de akten is aangehouden.
Vervolgens werden ze gebundeld in boekwerken of pakken met losse akten.
Wanneer er in een gemeente gelijktijdig meerdere notarissen actief waren zijn de betreffende archieven bijeengebracht in één archiefinventaris, onder één toegangscode.

Hoe vind ik een notariële akte bij Archief Eemland?

De notariële archieven zijn te vinden onder het kopje ‘archieven’ op www.archiefeemland.nl, door het invoeren van ‘notari*’ of de toegangscode en/of de naam van de notaris.

Het gebruik van repertoria

In het algemeen zal het niet nodig zijn om de akten een voor een door te nemen. De notarissen hielden namelijk per jaar chronologische toegangen bij op de akten, de zgn. repertoria. In de archiefinventarissen staan deze repertoria bij de akten van de corresponderende periode. Het aktenummer in het repertorium komt overeen met het aktenummer in de serie akten van dat jaar.

Online-index

Om het tijdrovende zoeken in de repertoria te verminderen heeft Archief Eemland in het verleden een index op de notariële archieven van Amersfoort gemaakt. Hierdoor kan ook gezocht worden op individuele akten. Deze index kan geraadpleegd worden via onze website onder het kopje notariële archieven.

N.B. Deze index is verre van compleet! Dat betekent dat, wanneer een akte niet voorkomt in de index, er alsnog met behulp van de repertoria naar gezocht dient te worden.

Het aanvragen van akten, voorafgaande aan een bezoek aan Archief Eemland

Voor het aanvragen van stukken kunt u hier beginnen. Vervolgens kan een archief geselecteerd worden, en in de betreffende archiefinventaris gezocht worden op notaris en inventarisnummer. Daarna kunt u dit inventarisnummer aanvragen klik hier.

N.B. Wanneer in de index op onze website een bepaalde akte gevonden wordt kan deze niet dáár aangevraagd worden. Dat kan alleen in de inventaris van het fysieke archief (zie boven). In de index staat bij elke akte een archiefverwijzing:

Voorbeeld: “0083-AT055j063 Notaris Js. de Louter” betekent dat de betreffende akte te vinden is in het archief van Notaris Js. de Louter met toegangscode 0083 en inventarisnummer AT055j063.

Wat te doen indien de notaris onbekend is?

Als u de naam van de notaris niet kent, en een akte ook met behulp van onze online-index niet vindbaar is, kunt u in bepaalde gevallen de notaris achterhalen via Het Centraal Testamentenregister (CTR).
Alle testamenten worden sinds 1890 centraal geregistreerd. Sinds die tijd is het mogelijk om te achterhalen bij welke notaris iemand een testament heeft laten opstellen. Het CTR is een database waarin wordt bijgehouden wie een testament heeft laten (op)maken, en wanneer en bij welke notaris dat gebeurd is. 
In het CTR bij het Nationaal Archief zijn alle testamenten vermeld die gemaakt zijn in de periode 1890-1973 door personen die overleden zijn vóór 1974. Klik hier voor meer informatie.
De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie registreert de testamenten vanaf 1974 en de testamenten van vóór 1974 van personen die op 1 januari 1974 nog in leven waren. Klik hier voor meer informatie.

De Memories van Successie

Vanaf 1806 moet in Nederland belasting betaald worden over een erfenis. Deze belasting heet successierecht en wordt opgelegd door de ontvangers der belasting. In de memories van successie wordt o.a. beschreven door welke notaris en op welke datum een testament is opgemaakt. De memories die tussen 1806 en 1927 zijn opgemaakt worden in de rijksarchieven bewaard, voor de regio Eemland in Het Utrechts Archief (HUA). De memories van 1806-1816 zijn digitaal beschikbaar bij het HUA.
Voor memories van successie van na 1927 kunt u terecht bij de Belastingdienst.
Welke informatie verder te vinden is in deze bron vindt u in de betreffende onderzoeksgids van het HUA, klik hier.

Zelf de notaris zoeken

Wanneer het niet gelukt is om op een van de hierboven beschreven manieren te achterhalen welke notaris een akte heeft opgemaakt, kunt u zelf op zoek gaan in de archieven van de notarissen. Het ligt voor de hand een notaris te zoeken in de omgeving van degene die de akte heeft laten opmaken.
Wanneer u een akte betreffende een onroerend goed van na 1838 zoekt, is het sneller om deze bij het Kadaster op te vragen (zie boven).

Oud schrift

Om notariële akten ouder dan ca. 1750 te kunnen lezen, is kennis van oud schrift vaak onontbeerlijk. Er zijn diverse online-mogelijkheden om deze kennis op te doen (zoektermen: ‘paleografie’ of ‘oud schrift’). Kijkt u ook eens op https://watstaatdaer.nl/.

Literatuur

Voor een opgave van notarissen van wie archieven bewaard zijn gebleven zie:

  • F.L. Hartong, Register der protocollen van notarissen in Nederland; samengesteld in opdracht van de Broederschap der Notarissen in Nederland van plm. 1550 tot heden, Rotterdam, 1916. (niet aanwezig in Bibliotheek Archief Eemland)
  • J.E. Kasdorp, Protocollenregister, register van de protocollen der notarissen die in de periode 1916-1993 in Nederland in functie waren, Amsterdam, 1993.

    N.B. Een protocol is: de minuten, notariële verklaringen, registers, afschriften, repertoria en kaartsystemen die onder een notaris berusten (Wet op het notarisambt, art. 1f).

Voor meer informatie zie ook:

  • Fl. Gehlen, Notariële akten uit de 17e en 18e eeuw. Handleiding voor gebruikers, Zutphen, 1986.
  • Houwing, Ph.A.N. (redactie), Onroerend goed: opstellen geschreven ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de broederschap der notarissen in Nederland, Deventer, 1968.
  • Maarschalkerweerd, P.C.B. en Bruijn, E.J.L.M. de, Waarvan akte ... zes eeuwen notariaat in Amersfoort, Amersfoort, 1989.
  • Th.F. Wijsenbeek-Olthuis, 'Boedelinventarissen', in: M.J.M. Duijghuisen (ed.), Broncommentaren 2 (Den Haag 1995) 1-73 Downloaden >>
  • B. Duinkerken, 'De notariële akten met betrekking tot de registratie van onroerend goed, 1811-1920', in: G.A.M. Van Synghel (ed.), Broncommentaren 3, Bronnen betreffende de registratie van onroerend goed in de negentiende en twintigste eeuw (Den Haag 1997) 177-229 Downloaden >>

Vaktermen in notariële akten
In notariële akten worden regelmatig vaktermen gebruikt. Met behulp van het internet is de betekenis hiervan meestal eenvoudig te achterhalen.

Bronvermelding
Voor het schrijven van deze onderzoeksgids is gebruik gemaakt van de online-onderzoeksgidsen van het Nationaal Archief, Het Utrechts Archief, het Brabants Historisch Informatie Centrum en het Gelders Archief.