Archief Eemland

Waterschap Vallei & Eem

Plattegrond huidige Waterschap Vallei & Eem

U kunt de archieven van Waterschap Vallei & Eem vinden in het numerieke archievenoverzicht bij 'Archieven', onder de toegangsnummers 701 tot en met 759.1.

Waterschap Vallei & Eem zorgt ervoor dat er genoeg water is voor de natuur, stad en landbouw in het gebied van de Gelderse Vallei en Eemland. Dit gebied loopt van De Randmeren tot de Grebbedijk. Om veilig in dit gebied te wonen, zorgt Waterschap Vallei & Eem ook voor sterke dijken die ons beschermen tegen hoog water van de Neder-Rijn, Eem of Valleikanaal. Tot slot maakt het waterschap het water schoon. Al het afvalwater uit huizen en bedrijven wordt schoongemaakt in rioolwaterzuiveringsinstallaties.

Eerste waterschappen in de 14e eeuw

In het noorden van de Gelderse Vallei werden aan het einde van de 14e eeuw de eerste waterschappen langs de Eem gevormd. Dit werd gedaan omdat er een verschil was ontstaan tussen de eigenaren van het land en de pachtende boeren. In het waterschap werkten beide groepen vanaf dit moment met elkaar samen voor goed waterbeheer.

In het zuiden trad het Veenraadschap der Geldersche en Stichtsche Veenen vanaf circa 1550 niet alleen op als waterschapsbestuur, maar ook als feitelijk bestuur van de door het schap gestichte veenkolonie Veenendaal. Het was in feite een particuliere commerciële onderneming voor turfwinning.

Verder lag bij Rhenen het waterschap de Dijkstoel der Rhenensche Nude en Achterbergsche Hooilanden, o.a. belast met de schouw over het onderhoud van de Grebbedijk op Utrechts gebied. De Dijkstoel van het Polderdistrict Wageningen en Bennekom had dezelfde taak aan de Gelderse kant.

De 16e eeuw

In de 16e eeuw werd het Hoogheemraadschap van de Bunschoter Veen- en Veldendijken gevormd. Dit waterschap was belast met de zorg voor de dijken langs de Eem ten noorden van het kasteel Huis Ter Eem (gelegen bij Eembrugge) en langs de Zuiderzee. Het had echter geen zeggenschap over de afwatering van de landen achter die dijken. Voor het beheer daarvan werd in de 17e eeuw een aantal kleine waterschappen onder Bunschoten gevormd.

Eenzelfde ontwikkeling deed zich voor onder Eemnes. In 1616 werd door de Staten van Utrecht het 'Heemraadschap van de Rivier de Eem, beken en aankleve van dien' opgericht. Het Heemraadschap was belast met de schouw over de afwatering naar de Eem door de beken ten zuiden van Amersfoort en met het onderhoud van de rivier als waterlozing en als scheepvaartweg.

In 1653 werd de Slaperdijk aangelegd. Het Waterschap wilde het Utrechtse deel van de Vallei, ten noorden van de Emminkhuizerberg bij Veenendaal, beschermen tegen de overstromingen van het Rijnwater bij doorbraak van de Grebbedijk. Hierna werd het College van de Slaperdijk ingesteld om te zorgen voor beheer en onderhoud van die waterkering.

Het Veenraadschap, de Dijkstoel van de Rhenensche Nude en de Dijkstoel van Wageningen en Bennekom vormden, samen met de buurtschappen Manen en Veldhuizen, de Collegiën der Exonererende landen voor gezamenlijke belangenbehartiging van het zuidelijke deel van de Vallei.

Deze waterschapsindeling van de Vallei bleef in grote lijnen bestaan tot in de negentiende eeuw. Toen was men wel al doordrongen van de noodzaak tot verandering, omdat de afwateringsproblemen, vooral voor het zuiden van de Vallei steeds groter werden.

De 20e eeuw

De mogelijkheid om de afwatering te verbeteren kwam echter pas ná de afsluiting van de Zuiderzee door de Afsluitdijk in 1932. Toen werd het mogelijk de waterstand op de Eem beter te beheersen, waarna het Valleikanaal werd aangelegd.

Een volgende stap was de oprichting van het waterschap Bewesten de Eem (samenvoeging van de waterschappen Eemnes, De Drie Zielen en de Geeren en Drakenburg onder Baarn) in 1963, gevolgd door de samenvoeging van de waterschappen De Langeindsche Maten en lsselt-Middelwijk onder Soest tot het waterschap De Melm in 1969.

Al in 1973 wordt het waterschap De Eem opgericht door concentratie van Bewesten- en Beoosten de Eem, De Pijnenburgergrift, De Melm en 't Hogeland. Het concentratieproces werd in 1988 verder voortgezet met de samenvoeging van de Utrechtse waterschappen De Eem, Heiligenbergerbeek en Grebbe tot Vallei en Eem en van de Gelderse schappen Barneveldse Beek, Lunterse Beek, Wageningen en Ede, en Grebbedijk tot Gelderse Vallei.

Recente geschiedenis

Ten slotte kwam per 1 januari 1993 het Waterschap Gelderse Vallei en Eem tot stand, dat nu alle waterstaatkundig bijeen behorende gebieden in de streek omvatte.

Uiteindelijk werd op 1 januari 1997 het huidige Waterschap Vallei & Eem gevormd.

Canon van Eemland