Woudenberg

AFT005004325 woudenberg

Het westelijke gedeelte van de gemeente Woudenberg ligt op de noordoostflank van de bosrijke Utrechtse Heuvelrug, het overige grondgebied maakt deel uit van de overwegend agrarische Gelderse Vallei. In beide gebieden verrijken landgoederen het landschap.

Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere dorpen, maar wel een deel van de buurtschap Moorst. Woudenberg ligt op de kruising van twee belangrijke interlokale verbindingen: van west naar oost (Utrecht-Zeist-Scherpenzeel-Ede-Arnhem) en van noord naar zuid (Amersfoort-Leusden-Maarsbergen-Leersum).

Eerste ontwikkeling

Rond het jaar 1200 was Woudenberg weinig meer dan een kleine nederzetting op een open plek in het woud. Vanaf die tijd werden delen van het bos ontgonnen en kwamen er geleidelijk aan boeren die zich bezighielden met landbouw en veeteelt. Eeuwenlang was Woudenberg een kleine, agrarische gemeenschap.

In 1783 noemde 12 procent van de beroepsbevolking zich 'tabakker'. Later verdween de tabaksteelt en werd de akkerbouw meer en meer verdrongen door de veeteelt. Dit was een gevolg van de lage prijzen van buitenlandse tabak en graan.

In de gemeente Woudenberg ligt de Pyramide van Austerlitz. Deze werd in 1804 opgericht door de keizerlijke troepen in Holland, ter ere van Keizer Napoleon. In 1805 werd de piramide vernoemd naar Austerlitz in Moravië, waar Napoleon een belangrijke overwinning boekte op een Oostenrijks-Russisch leger.

Vanaf 1830

In de 19e eeuw was Woudenberg nog altijd een agrarische gemeenschap. Textielnijverheid (spinnen en weven) kwam als huisnijverheid en bijverdienste voor. In een aantal gevallen combineerden boeren hun werk met een andere baan: zoals logementhouder, bode of tapper. Ook andere agrarische beroepen, zoals de imker ('bijenman') en de schaapherder, werder hier uitgevoerd. In het dorp vinden we verder de gebruikelijke ambachten en neringen (winkels?) die bij een nog betrekkelijk zelfvoorzienende gemeenschap behoren, zoals….

Bossen waren er in de omgeving van de buitenplaatsen en grote boerderijen, te weten Geerestein, Rumelaar en Lambalgen. Het gebied / dorp ? Henschoten bestond voornamelijk uit heide en zandverstuivingen. Afbeeldingen uit de eerste helft van de  negentiende eeuw laten zien dat de hele omgeving van de pyramide nog boomloos was en de pyramide zelf van alle kanten uit de verte is te zien.

Volgens de volkstelling van 1830 waren er in de gemeente Woudenberg 278 huizen met 348 huisgezinnen en een totaal aantal inwoners van 1.765. Het aantal inwoners nam tussen 1850 en 1949 zeer langzaam toe; van 2.037 tot 4.282.

In Woudenberg is nog een groot deel van de Grebbelinie aanwezig. Deze waterlinie werd aangelegd in de 18e eeuw, maar ontleent haar bekendheid aan de periode 1939-1940, toen de linie onder de naam Valleistelling de hoofdverdediging vormde van het Nederlandse defensieplan.

Een rode draad door de geschiedenis van de Geld­erse Vallei is de problematiek van de afwatering. Deze wordt bepaald door het reliëf van het Utrechts-Gelderse grensgebied. Hierdoor komt het water van de hogere stuwwallen bij Amersfoort samen via een aantal  bron­takken van de Eem. Pas in de twintigste eeuw werden deze problemen met de aanleg van het Valleikanaal (1937-1942) opgelost.

De afgelopen decennia is het karakter van Woudenberg veranderd van een agrarisch dorp in een forensendorp in een agrarische omgeving. De transportsector is een belangrijke bedrijfstak binnen de gemeente, evenals de lichte industrie.

De oppervlakte van de gemeente bedraagt 36,72 km². Het aantal inwoners in 2008 bedraagt 11.627.