Zielhorst

De wijk Zielhorst dankt haar naam aan een Hooglandse boerderij uit de middeleeuwen. De naam is opgebouwd uit de Middelnederlandse woorden 'sijl/zijl/siele' en 'horst'. Sijl is een sluis of waterlozing en een horst een hoogte in een drassige omgeving.

Bodemvondsten

Het gebied ten noorden van de historische stadskern van Amersfoort werd in de prehistorie tamelijk druk bewoond. De meeste en oudste bodemvondsten zijn gevonden in Zielhorst, tussen de Schothorsterlaan en de Laan naar Emiclaer. Uit de Midden-Steentijd (9.000-4.500 v.C.) zijn vuurstenen gebruiksvoorwerpen als zeer kleine mesjes en boortjes gevonden, maar ook kuilen waarin vuur is gestookt. Uit de IJzertijd (700 v.C. tot ca. begin van de jaartelling) zijn resten van huizen en begraafplaatsen aangetroffen, uit de Romeinse tijd een terra sigillata kom (ca. 200 n. C.).

Aardewerkresten van middeleeuwse oorsprong zijn gevonden bij boerderij De Oude Hoef waar nu sporthal Zielhorst staat. Tot op heden is dit de enige plek binnen de gemeente Amersfoort waar bewijzen voor bewoning in de achtste en negende eeuw gelokaliseerd zijn.

Malenhoeve Zielhorst

Vanaf ongeveer het jaar 800 vestigden kolonisten zich op de hooggelegen zandgronden van het 'Hogeland'. Het grondgebied van de wijk Zielhorst hoorde bij het gerecht (te vergelijken met de tegenwoordige gemeente) Emiclaer. De boeren die het land bewoonden en ontgonnen, werkten samen met andere boeren uit de omgeving een maalschap, een genootschap met het doel om gemeenschappelijke gronden volgens bepaalde afspraken te gebruiken. Ook boerderij Zielhorst was een zogenaamde malenhoeve. De boerderijen van de maalschap bezaten ook kavels op de woeste veengronden, daar waar Hooglanderveen en Vathorst te vinden zijn. Die gebieden werden vanaf 1600 ontgonnen en verdeeld.

Tot 1842 stond bij de boerderij Zielhorst ook een herenhuis. Deze lag tegen de knik in de Albert Schweitzersingel ter hoogte van de Zielhorsterlaan. In 1985 is de hoeve gesloopt om plaats te maken voor het ouderencentrum Over Seldert 2 (de polder Overzeldert ligt overigens in Hoogland-West).

Nieuwbouwwijk

Het gebied van de wijk Zielhorst behoorde tot 1974 bij de gemeente Hoogland, die in dat jaar werd opgeheven. Als tweede nieuwbouwwijk van Amersfoort-Noord na Schothorst, is Zielhorst voor het merendeel gebouwd tussen 1987 en 1991. Er werd gestreefd naar een nieuw architectonisch beeld. Men begon met de zogenaamde vlinderwijk. Om de vreselijke saaiheid van de woonwijken uit de jaren zestig en zeventig te overwinnen bereidden gemeente en een aantal bedrijven in 1988 samen het 'etalageproject' voor. Zeven maquettes van modelvilla's moesten de juiste kopers trekken. Een terrein werd verkaveld en de eigenaar van de nieuwe bouwgrond kon een architect kiezen uit een lijst die de initiatiefnemers hadden opgesteld.

Door haar ligging aan de rand van park Schothorst en aan de vijver tussen Kattenbroek en Zielhorst heeft de wijk een groen karakter. Bovendien zijn veel voorzieningen binnen handbereik, zoals het NS-station Schothorst, het winkelcentrum Emiclaer en het sportpark Zielhorst. De straatnamen in dit gebied dragen de namen van vlinders, muziekinstrumenten, theologen/filosofen en buitenlandse architecten. De Emiclaerse weg en de laan naar Emiclaer herinneren ons aan de maalschap van Wede en Emiclaer (oorspronkelijke naam van de maalschap van Hoogland), het gerecht Emiclaer en de middeleeuwse boerderij met dezelfde naam. De Heideweg is de voormalige verbindingsweg met Hooglanderveen, ontstaan na het graven van de Malewetering.

Foto

Foto van de boerderij "De Oude Hoef", Schothorsterlaan 31 uit circa 1930. Gemaakt door H.C. van Noordenburg. Auteursrecht van GAD.

Foto

Schothorsterlaan 31, boerderij De Oude Hoef (of De Hooft) voor de brand van 1911. Ervoor de familie Kok en haar knecht (met paard) Toon Rosweg. Uit circa 1907.

Foto

Luchtfoto in vogelvlucht van het noordelijk deel van Schothorst en de wijk Zielhorst in opbouw.

Literatuur:

  • Stichting Archeologie Amersfoort: STAA reeks (Amersfoort 1995) nr. 5.
  • H.J. Poots, Amersfoort - 100 jaar groeistad (Amersfoort 1992)
  • D.G.J. Elias (ed.), Amersfoort zoals het was (Zwolle 1996)