Vathorst/Valleipoort

Vathorst is de nieuwste wijk van Amersfoort, die tussen 2000 en 2012 aan de noordoostelijke zijde van de stad wordt gerealiseerd. De wijk is genoemd naar de boerderij Vathorst aan de Heideweg die zeker al van vóór de vijftiende eeuw dateert. Een horst is een hoger gelegen stuk grond, maar de herkomst van de aanduiding vat is niet duidelijk.

Vathorst wordt een stadsdeel met circa 11.000 woningen en alle daarbij behorende voorzieningen, zoals zorg, onderwijs, sport, cultuur, winkelcentra én een spoorstation. De noordzijde wordt begrensd door de Laak met ten noorden daarvan de polder Arkemheen, de oostzijde door de A28, de zuidwestzijde door de A1 en de westzijde door de stortplaats Smink. Het gebied heeft een omvang van ongeveer 500 hectare. De ontwikkelingsgeschiedenis van dit gebied heeft een duidelijke breuklijn in het zeer recente verleden.

Het Vathorst van vroeger

Het gebied van de tegenwoordige wijk was in de Midden-Steentijd (9.000-4.500 v.C.). een favoriete verblijfplaats van jagers/verzamelaars.

Vathorst maakt deel uit van het polderlandschap tussen Amersfoort en de Randmeren. Kenmerkend voor dit landschap is de hoeveelheid van kleinschalige en veelvormige kavels, die door houtsingels worden omsloten. De wegen, de boerderijen en het dorp Hooglanderveen liggen op de hogere dekzandruggen. De namen Calveen, Nijkerkerveen, Hooglanderveen en Hoevelakerveen herinneren ons aan het feit dat het huidige Vathorst vroeger een veengebied was. Vanaf het einde van de middeleeuwen werd het land -aanvankelijk het bezit van grondgrondbezitters - door arme mensen bewoond. In loop van de tijd is het veen verdwenen, vooral door turfwinning en ontwateringsactiviteiten.

Het gebied werd in drie ontginningseenheden verdeeld. Calveen bestond uit de gronden rond de Calveenseweg en de nog verder gelegen gebieden rond de Hogesteeg en Buurtsdijk. Hier stonden ook de eerste boerderijen. Ten oosten van Calveen lag vervolgens het poldertje Duist-Langerijst dat in de veertiende eeuw is ontgonnen. Het kreeg een eigenaardige (vierkante) vorm met het graven van de Duisterwetering en de Achterduisterwetering, die afwaterden op de Malewetering. Het ontginningsgebied Broodheuvel-Hateveen lag hier weer ten (noord)oosten van. Dit bestond uit de veengronden aan de Veenweg, in Hoekveen en het dorp Hooglanderveen.

Het ontstaan van een nieuwe wijk

Na een eeuwenlang geleidelijke ontwikkeling ondergaat het gebied momenteel een drastische metamorfose. De stadsuitbreidingen van Amersfoort tijdens haar periode als groeistad (1982-1994) lieten het noordoostelijk gebied van de gemeente Amersfoort met rust. De gemeentelijke visie in de jaren negentig van de twintigste eeuw bracht hier verandering in. De stad diende zich te ontwikkelen als centrumgemeente van het stadsgewest, dat onderdeel is van het oostelijk deel van de noordvleugel van de Randstad. In 1994 werd het gebied Vathorst aangewezen als VINEX-locatie, dat wil zeggen een uitbreidingslocatie zoals beschreven in de Vierde Nota Ruimtelijke Ontwikkeling Extra (VINEX) van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Vanaf dat jaar vonden de voorbereidingen en planontwikkelingen plaats. In augustus 1997 werd een samenwerkingsovereenkomst tussen een consortium van zes projectontwikkelaars en de gemeente ondertekend. Vervolgens werd het Masterplan Vathorst - opgesteld door de stedenbouwkundigen Ashok Bhalotra en Adriaan Geuze - als basis voor de ontwikkelings- en bestemmingsplannen vastgesteld. De realisatie van Vathorst werd in handen gelegd van een publiekprivaat samenwerkingsverband, het OntwikkelingsBedrijf Vathorst (OBV).

Een wereld van verschil

Een wereld van verschil, zo luidt het thema van Vathorst. Dat verschil heeft met name betrekking op de variatie die in Vathorst tot stand komt. Niet alleen ten aanzien de toekomstige bebouwing met woningen, winkels en kantoren, maar ook wat betreft het bestaande landschappelijke karakter, de bestaande bebouwing (waaronder Hooglanderveen), het water van de Laak en het groen. De landschappelijke identiteit wordt behouden door het handhaven van de houtwallen, de slootjes en een kwelwatergebied. Verschillende bestaande boerderijen en natuurelementen wordt in de bouwplannen ingepast.

Valleipoort

Aan de rand van Vathorst zal bij het verkeersplein Hoevelaken naast De Hoef, Vinkenhoef en De Wieken, een vierde bedrijfsterrein worden aangelegd. Omsloten door een boulevard en in bezit van een spoor, moeten deze vier bedrijfsterreinen samen een nieuwe werkstad gaan vormen die uit kan groeien tot een 'poort naar de randstad', de Valleipoort.

Foto

Boerderij "Vathorst" aan de Heideweg. 1978 -

Foto

Aanleg van de afrit van Rijksweg A1 naar Vathorst. 2003-04 - Lit.: "Komst van nieuw viaduct over A1 wordt zichtbaar" in Stadsberichten, courant De Stad Amersfoort d.d. 28 mei 2003. auteursrecht Foto Bell, Amersfoort. Voor de gemeente rechtenvrij.

Literatuur:

  • Vathorst Nieuws: Nieuwsbrief over de ontwikkeling van de Amersfoortse nieuwbouwwijk Vathorst (1996-1998)
  • Gemeente Amersfoort, Kernpunten Masterplan Amersfoort. Vathorst. Een wereld van verschil (Amersfoort 1997)
  • H.J. Poots, Amersfoort - 100 jaar groeistad (Amersfoort 1992)
  • Conny Meslier en Ago Salverda, Vathorst. Portret van een landschap (Amersfoort 2000)